HAGB Yeniden Düzenlendi: CMK 231’de Neler Değişiyor?

Bilgi notu: Bu yazı, 17 Temmuz 2026 tarihinde TBMM Genel Kurulunda kabul edilen düzenleme esas alınarak hazırlanmıştır. Düzenlemenin yürürlüğü bakımından Resmî Gazete’de yayımlanacak nihai kanun metni ve yürürlük hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kısa adıyla HAGB, sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmasına rağmen bu hükmün belirli bir denetim süresince hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur. Denetim süresi kurallara uygun tamamlanırsa hüküm kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir.

HAGB, özellikle ilk kez suç işleyen kişilerin ceza infaz sistemine girmeden topluma kazandırılması bakımından önem taşır. Bununla birlikte mahkûmiyet hükmünün yeterince denetlenememesi, müsadere kararlarının durumu ve kamu görevlilerinin kötü muamele fiillerinde cezasızlık riski uzun süredir tartışılmaktaydı. Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının ardından CMK’nın 231. maddesindeki sistem yeniden düzenlendi.

HAGB’nin temel şartları korunuyor

Yeni düzenleme, HAGB kurumunu bütünüyle ortadan kaldırmıyor. Sanık hakkında hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması hâlinde mahkeme HAGB kararı verebilecek.

Ancak cezanın bu sınırda kalması tek başına yeterli değildir. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm edilmemiş olması, yeniden suç işlemeyeceği konusunda mahkemede olumlu kanaat oluşması ve suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi gerekir.

HAGB otomatik bir hak değildir. Mahkeme, sanığın kişilik özelliklerini ve yargılama sırasındaki tutumunu somut olayın özellikleriyle birlikte değerlendirmelidir. Kabul veya ret kararı, genel ifadeler yerine denetlenebilir ve olaya özgü gerekçelere dayanmalıdır.

Beş yıllık denetim süresi devam ediyor

HAGB kararı verilen sanık beş yıl denetim altında tutulur. Mahkeme, bir yılı aşmamak üzere eğitim programına devam etme, meslek edinmeye yönelik çalışma veya belirli yerlere gitmeme gibi denetimli serbestlik yükümlülükleri belirleyebilir.

Denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uygun davranılarak tamamlanırsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. Denetim süresinde işlendiği ileri sürülen yeni suç bakımından yalnızca soruşturma veya dava açılması, hükmün kendiliğinden açıklanması anlamına gelmez; yeni suçun kesinleşmiş mahkûmiyetle ortaya konulması gerekir.

Zarar taksitle giderilebilecek

HAGB için mağdurun veya kamunun zararının aynen iade, eski hâle getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmesi gerekir. Sanığın zararı hemen karşılama imkânı yoksa mahkeme, ödemenin denetim süresi içinde aylık taksitlerle yapılmasına karar verebilir.

Bu imkân, HAGB’den yararlanmanın yalnızca kişinin ekonomik gücüne bağlı hâle gelmesini önleme bakımından önemlidir. Taksit planı belirlenirken sanığın geliri, aile yükümlülükleri ve gerçek ödeme kapasitesi gözetilmelidir.

Sanığın önceden kabulü aranmayacak

Önceki sistemin en tartışmalı yönlerinden biri, sanığın daha mahkûmiyet hükmünün içeriğini bilmeden HAGB’yi kabul edip etmemeye zorlanabilmesiydi. Yeni düzenlemede sanığın HAGB’yi önceden kabul etmesi şartı yer almıyor. Bununla birlikte sanığın HAGB uygulanmasına ilişkin görüşünün alınması, savunma hakkının etkili kullanılması bakımından önemini korur.

HAGB kararına karşı istinaf ve temyiz

En önemli değişikliklerden biri kanun yoluna ilişkindir. HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilecek; şartları varsa bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz de mümkün olacaktır.

İstinaf incelemesi yalnızca HAGB şartlarının bulunup bulunmadığıyla sınırlı değildir. Delillerin hukuka uygunluğu, suçun sabit olup olmadığı, fiilin doğru nitelendirilip nitelendirilmediği, cezanın doğru belirlenmesi ve yargılama usulüne uyulması da incelenebilecektir. Böylece HAGB kararı, mahkûmiyet hükmünün esasının denetim dışında kalması sonucunu doğurmayacaktır.

Müsadere kararları ayrıca uygulanabilecek

Yeni düzenlemeye göre HAGB, müsadereye ilişkin hükümler dışında kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Bu nedenle suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşya hakkında müsadere kararı uygulanabilir.

Müsadere mülkiyet hakkına ağır bir müdahaledir. Eşyanın suçla bağlantısı, üçüncü kişilerin iyi niyeti ve müdahalenin ölçülülüğü ayrıca değerlendirilmelidir. HAGB kararı verilmesi, müsaderenin gerekçesiz veya denetimsiz uygulanabileceği anlamına gelmez.

İşkence, eziyet ve kötü muamele suçlarında HAGB yasağı

Düzenlemenin en dikkat çekici yeniliği, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB uygulanamayacak olmasıdır.

Burada yalnızca suçun kanundaki adına bakılması yeterli değildir. Kamu görevlisinin eylemi kasten yaralama, tehdit veya görevi kötüye kullanma olarak nitelendirilse bile; fiilin işleniş biçimi, mağdurun durumu, kullanılan güç, eylemin süresi ve amacı birlikte değerlendirildiğinde anayasal anlamda kötü muamele söz konusu olabilir. Mahkemelerin şekilci değil, hak temelli bir inceleme yapması gerekir.

Değişikliğin pratik sonucu nedir?

Yeni sistemin temel çerçevesi korunmaktadır: iki yıllık ceza sınırı, beş yıllık denetim süresi, zarar giderme koşulu ve denetimli serbestlik uygulaması devam eder. Buna karşılık HAGB kararlarının istinaf ve gerektiğinde temyiz denetimine açılması, müsaderenin ayrı değerlendirilmesi ve kötü muamele niteliğindeki suçların kapsam dışında bırakılması önemli güvencelerdir.

Düzenlemenin gerçek etkisi mahkeme uygulamasıyla ortaya çıkacaktır. HAGB kararlarının somut gerekçelere dayanması, üst derece mahkemelerinin gerçek bir usul ve esas denetimi yapması ve kötü muamele kavramının olayın maddi özellikleri üzerinden değerlendirilmesi belirleyici olacaktır.

Sonuç

CMK 231’deki değişiklikler HAGB’yi kaldırmıyor; kurumun tartışmalı alanlarını yeniden düzenliyor. Özellikle etkili kanun yolu denetimi ile işkence ve kötü muamele fiillerine getirilen istisna, yeni sistemin öne çıkan yönleridir. Her somut dosyada suç tarihi, karar tarihi, geçiş hükümleri ve Resmî Gazete’de yayımlanan nihai metin birlikte incelenmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özelliklerine göre hukuki danışmanlık alınması gerekir.