Gerekçesiz Yabancı Mahkeme Kararları Türkiye’de Tenfiz Edilebilir mi?

Kısa cevap

Yabancı bir mahkeme kararının gerekçesiz olması, tek başına kararın Türkiye’de tanınmasına veya tenfizine engel değildir. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 10 Şubat 2012 tarihli ve 2010/1 Esas, 2012/1 Karar sayılı kararında bu sonuca ulaşmıştır. Bununla birlikte savunma hakkının ihlali, usulüne uygun bildirim yapılmaması veya Türk kamu düzenine açık aykırılık gibi diğer tenfiz şartları ayrıca incelenir.

Bu konu özellikle Hollanda’da verilen kısa veya sınırlı gerekçe içeren boşanma kararlarının Türkiye’de tanınması bakımından önem taşır.

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi

Yabancı mahkeme kararları Türkiye’de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurmaz. Kararın niteliğine göre Türk mahkemesinden tanıma veya tenfiz kararı alınması gerekir. Sürecin temel çerçevesi 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (MÖHUK) düzenlenmiştir.

MÖHUK m.54 uyarınca mahkeme; karşılıklılık şartını, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girip girmediğini, savunma hakkına uygunluğu ve hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığını değerlendirir. Tenfiz hâkimi yabancı kararın esasını yeniden incelemez.

Yargıtay neden içtihadı birleştirme kararı verdi?

Yargıtay daireleri arasında, yabancı bir mahkeme kararında gerekçe bulunmamasının kamu düzenine aykırılık oluşturup oluşturmadığı konusunda görüş ayrılığı vardı. Bazı kararlar gerekçesizliği tenfize engel sayarken, bazı kararlar salt gerekçesizliğin yeterli olmadığını kabul ediyordu.

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 10.02.2012 tarihli kararında bu ayrılığı giderdi. Kurul, yabancı mahkeme kararının yalnızca gerekçesiz olmasının MÖHUK m.54/c anlamında Türk kamu düzenine açık aykırılık oluşturmayacağına karar verdi.

Gerekçesizlik neden tek başına tenfiz engeli değildir?

Her ülkenin yargılama usulü kendi hukukuna tabidir. Bu ilke lex fori olarak adlandırılır. Yabancı mahkemenin kararını hangi biçimde kuracağı ve ne ölçüde gerekçe yazacağı, kural olarak o ülkenin usul hukukuna göre belirlenir.

Türk mahkemelerinin kararlarının gerekçeli olması Anayasa ve usul kanunları bakımından zorunludur. Ancak yabancı mahkemelerin Türk usul kurallarına uygun karar vermesi beklenemez. Tenfiz hâkimi, yabancı kararın gerekçesini yeterli bulup bulmadığını değerlendirerek davanın esasını yeniden inceleyemez.

Kamu düzeni ve savunma hakkı yine de incelenir

Salt gerekçesizlik tenfiz engeli değildir; fakat bu sonuç her gerekçesiz kararın otomatik olarak tenfiz edileceği anlamına gelmez. Mahkeme özellikle şu hususları ayrıca değerlendirir:

• Karşı tarafa dava ve duruşma usulüne uygun şekilde bildirilmiş mi?

• Tarafa kendisini savunma ve delil sunma imkânı verilmiş mi?

• Karar Türk hukukunun temel değerlerine açıkça aykırı bir sonuç doğuruyor mu?

• Karar kesinleşmiş ve gerekli belgeler apostil ile tercüme işlemlerinden geçmiş mi?

Savunma hakkının ciddi biçimde ihlal edildiği anlaşılıyorsa, kararın gerekçeli veya gerekçesiz olmasından bağımsız olarak tenfiz talebi reddedilebilir.

Hollanda boşanma kararları bakımından uygulama

Hollanda’da boşanma kararları çoğu zaman Türk mahkeme kararlarına göre daha kısa düzenlenir. Kararda evliliğin sürdürülemez biçimde bozulduğu belirtilip boşanmaya karar verilmesiyle yetinilebilir. Bunun nedeni Hollanda hukukunda boşanmanın kusur tartışmasına dayanmaması ve boşanmaya bağlı bazı taleplerin Türk hukukundan farklı düzenlenmesidir.

Bu nedenle Hollanda mahkemesinin boşanma kararının kısa veya sınırlı gerekçe içermesi, tek başına Türkiye’de tanımaya engel değildir. Yine de kararın kesinleşme belgesi, apostil, yeminli tercüme ve tebligat evrakı dosyaya uygun şekilde sunulmalıdır.

Türkiye’ye gelmeden tanıma ve tenfiz davası açılabilir mi?

Evet. Hollanda’da yaşayan kişiler, usulüne uygun vekâletname düzenleyerek Türkiye’deki tanıma ve tenfiz sürecini avukat aracılığıyla yürütebilir. Gerekli belgeler kararın verildiği ülkeye ve somut dosyaya göre değişebilir.

Tanıma ve tenfiz hizmetlerimiz hakkında ayrıntılı bilgi için Tanıma ve Tenfiz Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Gerekçesiz Hollanda boşanma kararı Türkiye’de tanınır mı?

Kural olarak salt gerekçesizlik tanımaya engel değildir. Kesinleşme, kamu düzeni, savunma hakkı ve belge şartları ayrıca değerlendirilir.

Türk mahkemesi yabancı kararın doğru olup olmadığını yeniden inceler mi?

Hayır. Tanıma veya tenfiz hâkimi davanın esasını yeniden görmez; kanunda belirtilen koşulların bulunup bulunmadığını inceler.

Gerekçesiz karar savunma hakkını ihlal etmişse ne olur?

Usulüne uygun bildirim yapılmamış veya tarafın savunma imkânı ciddi biçimde kısıtlanmışsa, tenfiz talebi reddedilebilir.

Kaynaklar

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m.54 ve devamı

• Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 10.02.2012, E.2010/1, K.2012/1

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.141

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.297

Hukuki uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut olay bakımından hukuki görüş yerine geçmez. Belgeleriniz ve süreleriniz için dosyanıza özgü değerlendirme alınmalıdır.